Aangeraakt door de geschiedenis

Gepubliceerd op: 30 september 2010, auteur: Anne Rispens

Henk van der Linden (66) raakte na het lezen van Barbara Tuchmanns Kanonnen van augustus – nu zo’n 25 jaar geleden – diep onder de indruk van de gebeurtenissen in de Eerste Wereldoorlog. Hij ging er steeds meer over lezen, maakte reizen naar de slagvelden en begeesterde familie en vrienden met zijn verhalen over de Grote Oorlog. Omdat hij onder meer als publicist werkzaam was, spoorden zij hem aan om eens een boek over de Eerste Wereldoorlog te schrijven. Van der Linden hield de boot af. Tot er iets opmerkelijks gebeurde…


Vijf vragen aan: Henk van der Linden


1. Op 16 september werd uw boek Drie massagraven voor de Nederlandse kust. 22 september 1914 officieel in Den Haag gepresenteerd. Hoe hebt u die bijeenkomst ervaren?

Als heel erg bijzonder, er waren veel hooggeplaatste gasten. De Haagse burgemeester Van Aartsen hield bijvoorbeeld een toespraak. Daarnaast waren de plaatsvervangende ambassadeurs van Engeland en Duitsland erbij. Wat de presentatie helemaal speciaal maakte, was de aanwezigheid van een aantal nazaten van Joop Berkhout en Roelof Voorham. Dat waren de Nederlandse kapiteins die een deel van de opvarenden hebben weten te redden. Grote helden in die tijd. Ik heb hun familieleden weten op te sporen met behulp van het radioprogramma Adres onbekend. Geweldig dat dat gelukt is.


2. U hebt het over ‘de opvarenden’. Welke opvarenden?

Dat zijn de opvarenden van de Britse kruisers de Aboukir, de Cressy en de Hogue. Op 22 september 1914 werden die vlak voor de Scheveningse kust getorpedeerd door een Duitse onderzeeboot. Meer dan 2200 zeelieden kwamen in het water terecht, ruim 1400 ervan verdronken. Daarmee is het een van de grootste oorlogsrampen in Nederland, maar niemand weet er meer wat van. De laatste herdenkingsbijeenkomst voor deze slachtoffers is zeker 80 jaar geleden gehouden. Vervolgens is de ramp compleet in de vergetelheid geraakt. Onterecht in mijn ogen. Na mijn boekpresentatie is er daarom opnieuw een herdenkingsplechtigheid geweest. Het is nu de bedoeling om dat jaarlijks te laten terugkeren.


3. Hoe bent u op het spoor gekomen van deze rampzalige gebeurtenis?

Dat is een heel apart verhaal. Tussen twee zakelijke afspraken in, belandde ik geheel toevallig op een parkeerplaats van een voor mij totaal onbekende Haagse begraafplaats. Omdat ik iets heb met de sfeer op begraafplaatsen, besloot ik er een wandeling te maken. Op zich niet zo vreemd, dat doe ik wel vaker. Na een tijdje stuitte ik echter op een klein monument, midden op de begraafplaats. Het bleek een monument te zijn voor een aantal Engelsen die omgekomen waren op 22 september 1914 voor de Nederlandse kust. Dat trof me, want Nederland was neutraal in de Eerste Wereldoorlog. Ik ging meteen naar de beheerder van de begraafplaats toe, maar die kon me er helemaal niets over vertellen. Het raadsel werd dus steeds groter.

Thuisgekomen, verzeilde ik op internet van de ene website in de andere. En hoe meer ik erover las, hoe meer ik erdoor gegrepen werd – de ramp liet me niet los, ik bleef er maar mee bezig. Voor mij was dat het moment dat ik besloot om alles rond deze gebeurtenis uit te gaan zoeken. Puur om het voor mezelf te ordenen, het verhaal voor mezelf compleet te krijgen. Ik bezocht archieven in Engeland, in Duitsland. Ging op zoek naar memoires en dagboeken van opvarenden. En speurde naar kranten uit die beginperiode van de Eerste Wereldoorlog. Het resultaat van al die inspanningen is dit boek.


4. Uit uw verhaal spreekt een enorme persoonlijke betrokkenheid.

Dat is zonder meer waar. Het klinkt misschien absurd, maar ik heb het gevoel dat het boek me als het ware is opgedrongen. Ik zeg altijd, dit boek is me komen aanwaaien. Onverklaarbaar, maar wel waar. Ik heb het dan ook niet geschreven uit plichtsbesef, om de historiografie over de Eerste Wereldoorlog completer te maken of iets dergelijks. Nogmaals, ik wilde voor mezelf alle gebeurtenissen rondom deze ramp op een rijtje zetten, al mijn gedachten ordenen en de betrokkenen, voor zover mogelijk, hun verhaal laten doen. Nu ik dit project heb afgerond, schat ik zo in dat het hierbij wel zal blijven. Ik voel namelijk geen enkele drang om nog een ander geschiedenisboek te schrijven. Het verhaal dat ik blijkbaar moest vertellen, heb ik met dit boek verteld.


5. Waar en wanneer is Drie massagraven voor de Nederlandse kust. 22 september 1914 te verkrijgen?

Vanaf donderdag 23 september is het in de boekhandel te koop. Het leest als een spannend jongensboek, al zeg ik het zelf. Verder is het historisch helemaal verantwoord, compleet met bronvermeldingen en literatuurlijst.

► Drie massagraven voor de Nederlandse kust, uitgeverij Aspekt

© GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Anne Rispens