In de ban van Hollandse avonturiers

Gepubliceerd op: 19 september 2011, auteur: Verena Demoed

In de 16e en 17e eeuw waren grote delen van de aarde onbekend. Colette van Werkhoven en Frank van der Zwan raakten in de ban van de Hollandse avonturiers die de witte vlakken op de landkaart inkleurden. Op de website VergezochtVerleden.nl brengen zij een ode aan deze Nederlandse ontdekkingsreizigers.

Wij vroegen de twee onderzoekers naar hun persoonlijke fascinatie voor de reislustige pioniers van Nederlandse bodem.



Vijf vragen aan Colette van Werkhoven en Frank van der Zwan

1. Vertel eens iets over het project Vergezocht Verleden?

We willen een breed publiek kennis laten maken met de belangrijkste Nederlandse ontdekkingsreizigers van de wereldgeschiedenis. Heel concreet willen we allereerst een boeiend geschreven, spectaculair vormgegeven boek op de markt brengen. Deze publicatie is tegelijkertijd wetenschappelijk verantwoord. In deze publicatie zullen wij de belangrijkste Nederlandse pioniers uitlichten. We zullen hun levens beschrijven en het belang van hun expedities.

Online lexicon
Verder komt er een online ontdekkingsreizigerslexicon. Dit lexicon wordt gerangschikt op persoonsnaam, tijdstip en bestemming van de reis, het land en werelddeel. Met hyperlinks, tabellen en figuren maken we de relatie tussen de ontdekkingsreizigers onderling, hun reizen en ontdekkingen inzichtelijk.

Groter publiek bereiken
Daarnaast zullen we uitgebreide lespakketten ontwikkelen voor het basis- en voortgezet onderwijs. We zoeken daarbij aansluiting bij de Canon van het maritiem verleden. Ook gaan we een symposium organiseren, waar wetenschappers én geïnteresseerden kennis kunnen uitwisselen. Op deze manier zijn we interessant op verschillende niveaus. We willen juist een groter publiek bereiken en niet alleen de wetenschappelijke wereld. We proberen zoveel mogelijk mensen te prikkelen om meer te weten te komen over deze spannende tijd. Aan deze nobele ontdekkers hebben we immers veel te danken.


2. Wat willen jullie precies bereiken met het project?

We zetten ons actief in, zodat iedereen - geïnteresseerde 'leken' en wetenschappers, onderwijzers en kinderen - in één muisklik alle gewenste informatie kan achterhalen. We willen dat men de pioniers, hun reizen en ontdekkingen gemakkelijk beter kan leren kennen.

Wereld van nu
Zo hopen we ook een bijdrage te leveren aan een beter begrip van de wereld waarin wij nu leven. Op een laagdrempelige manier willen we een zo divers mogelijk publiek bereiken. We willen mensen enthousiasmeren en laten delen in de vele wetenswaardigheden en consequenties voor de wereld van nu. Ook zijn we van plan om op een dynamische, moderne manier zoveel mogelijk kennis over te dragen.


3. We hebben allemaal wel gehoord van Abel Tasman en Willem Barentsz. Maar welke Nederlandse ontdekkingsreiziger moeten we nog meer kennen?

Wat een lastige vraag. Er zijn zo wel twintig belangrijke ontdekkingsreizigers op te noemen in alle windstreken! We proberen er dan maar even een paar uit te lichten.

Iemand als Cornelis de Houtman zou iedereen moeten kennen. Hij voer als allereerste Hollander naar het voor Nederland later zo belangrijke Indië. Of Jan Huygen van Linschoten, de eerste Nederlander die meeging met de Portugezen. Zijn gedetailleerde reisverslag effende de weg voor volgende VOC-expedities en belangrijke ontdekkingen in Azië en de Oost. En niet te vergeten Willem Cornelisz. Schouten, die een zeer belangrijke nieuwe westelijke doortocht naar Azië uitvond. Latere ontdekkingsreizigers hebben daar dankbaar gebruik van gemaakt. Ook legde hij als eerste Kaap Hoorn vast: een doorbraak in de vroege 17e-eeuwse zeevaartkunde.

Nederlandse volksheld in Korea
Ook zullen de meeste Nederlanders nog nooit van Hendrick Hamel gehoord hebben. Maar in Korea is hij een ware volksheld! Er is daar zelfs een “Hamelhuis”, ter nagedachtenis van zijn belang voor het verloop van de Koreaanse geschiedenis.


4. Waarom zijn jullie aan dit project begonnen?

Allebei hebben we een passie voor geschiedenis, vooral voor de vroegmoderne tijd van ontdekkingen en vooruitgang. Ook willen we begrijpen waarom de wereld is, zoals hij nu is. Daarnaast zijn we gedreven mensen, die graag op een leuke manier kennis willen overbrengen. Dat doen we via onderwijs, artikelen, rondleidingen, boeken en natuurlijk onze nieuwe website Vergezocht Verleden.

Abel Tasman
We willen niet chauvinistisch zijn. Maar we verwonderen ons wel over de grote onbekendheid van belangrijke Nederlanders en hun ontdekkingen. Hoewel niet allemaal even succesvol, hebben deze pioniers een basis gelegd voor grootse mondiale ontdekkingen. Zo heeft Abel Tasman, die als eerste Europeaan Australië ontdekte, direct bijgedragen aan een nieuw ijkpunt binnen de wereldgeschiedenis.


5. Hebben jullie zelf nog voorkeur voor een bepaalde reiziger?

Frank van der Zwan: Ik heb zelf veel met de ontdekking van Noord-Amerika. De kolonisten en avonturiers die hun geluk aan de oostkust van Noord-Amerika beproefden, spreken me enorm aan. De meeste mensen weten wel dat de Engelsen én de Nederlanders daar actief zijn geweest en roepen meteen iets over Nieuw Amsterdam en New York. Maar er is zelfs geruime tijd een bloeiende kolonie Nieuw Nederland geweest. Toen hebben ook Nederlanders het nodige ontdekt. Dat is veel onbekender bij het brede publiek.

Iemand als Adriaen Block
Bij veel mensen doet de naam van gouverneur Peter Stuyvesant nog wel een belletje rinkelen. Maar slechts weinigen kennen iemand als Adriaen Block (1567-1627). Hij heeft het gebied rond New Jersey en Massachussets na de ontdekking van Hudson verder verkend. Er is zelfs een eiland naar hem vernoemd: Block Island, even ten oosten van Long Island. Mijn voorkeur gaat uit naar deze boeiende en intrigerende man. Hij was een ware pionier, die ten onrechte in de vergetelheid geraakt is.

Colette van Werkhoven: Vanuit een vrouwenperspectief vind ik het ook heel interessant dat wij als Nederland een Haagse dame hadden, die een belangrijk aandeel heeft gehad in de ontdekking van Afrika. Haar naam is Alexandrine Tinne (1835-1869). Zij was op zijn zachts gezegd een zeer bijzondere vrouw. Zij was van aristocratische afkomst, eigenzinnig, zeer excentriek en reislustig. Samen met haar moeder reisde ze door de Oriënt en Afrika. Tijdens een van haar vele reizen heeft ze belangrijke stukken van Soedan en Egypte ontdekt.

Vermoord
David Livingstone erkende haar indertijd al als een belangrijke ontdekkingsreiziger. Zij leverde dan ook een ware wetenschappelijke bijdrage binnen de Europese Afrika-expedities van de 19e eeuw. Jammerlijk genoeg is zij tijdens een van haar expedities veel te jong om het leven gebracht. Haar herinnering leeft echter nog altijd voort en ik wijs haar graag aan als mijn favoriete ontdekkingsreiziger. Haar leven fascineert mij mateloos!

► Meer informatie over het project Vergezocht Verleden

©GeschiedenisBeleven.nl, eindredactie: Verena Demoed