Genieten van Georgische grottensteden

Georgie-Grottensteden-vardzia

Sommige plekken in Georgië kennen een roerig verleden. Dat geldt zeker voor de fascinerende grottensteden Uplistsikhe en Vardzia waarvan de geschiedenis soms duizend jaar of meer teruggaat. Wie cultuurhistorisch erfgoed wil snuiven in een schitterende natuur, bezoekt deze vestingstadjes.

Door Gerrit Jan Weikamp

Onder de rook van Gori bevindt zich de grottenstad Uplistsikhe. Waarschijnlijk woonden er zo’n 3000 jaar v.Chr. al mensen op deze plek en dat maakt het tot één van de oudste nederzettingen van de Kaukasus.

Wie Uplistsikhe bezoekt, begrijpt onmiddellijk waarom juist op die plek een nederzetting ontstaan is. Het nu verlaten stadje ligt op een moeilijk te benaderen rots en biedt een weids uitzicht over een vruchtbare vallei en een deel van de loop van de rivier de Mtkvari. Uplistsikhe is daardoor een bijna onneembare vesting van waaruit het mogelijk is een groot gebied te controleren.

Verwoest

Vanaf ongeveer de 10e eeuw v.Chr. begonnen de bewoners van Uplistsikhe grotten uit te hakken in rotsen. Hierdoor ontstond een stelsel van grotten dat zo’n 8 hectare bestrijkt. Deze grotten dienden als woning, maar hadden ook allerlei openbare functies. Uplistsikhe groeide uit tot een belangrijk politiek, economisch en religieus centrum met zo’n 5000 inwoners.

Door de ligging aan de Zijderoute profiteerde de stad van de bloeiende handel tussen Oost en West. Daaraan kwam een einde toen Uplistsikhe in de 13e eeuw werd verwoest door de legers van de Mongoolse heerser Ögedei Khan. Tot die tijd was het niemand gelukt de stad te veroveren.

Aanzicht op de kerk nabij het grottencomplex van Uplistsikhe. (foto: Wikimedia)
Aanzicht op de kerk nabij het grottencomplex van Uplistsikhe. In deze grotten nabij Uplistsikhe zijn sporen terug te vinden die teruggaan tot 3000 voor Christus. (foto: Wikimedia)

De Georgische regering is zich zeer bewust van de cultuurhistorische waarde van Uplistsikhe en in 2004 is de stad dan ook gerestaureerd en toegankelijk gemaakt voor het publiek. Dat is een goede keuze geweest, want Uplistsikhe is echt een bijzondere plek om te bezoeken. Na een flink stuk traplopen – onder andere door een tunnel die voor de watertoevoer gebruikt werd – beland je als bezoeker middenin het centrum van de stad.

Fantasie

Het is maar moeilijk voor te stellen dat er daadwerkelijk mensen in Uplistsikhe gewoond hebben, omdat de grotten nu kaal en open zijn. De enige aankleding die is achtergebleven, zijn de fraaie plafonddecoraties die in het rotssteen zijn aangebracht. Informatievoorziening ontbreekt eigenlijk geheel in Uplistsikhe, dus wordt het meestal aan de fantasie van de bezoeker overgelaten om te bepalen waar een bepaalde grot voor gediend heeft.

Van de Tamaris Darbas, een grot die vernoemd is naar de legendarische koningin Tamar (r. 1184-1213), is dit wel duidelijk. Deze uitgebreide grot diende als hal voor het koninklijk paleis en vormt één van de hoogtepunten van de grottenarchitectuur in Uplistsikhe.

Naast grotten kent Uplistsikhe nog een kerk uit de 10e eeuw die bovenop een stuk rots gebouwd is. Zoals bijna alle Georgische kerken uit die periode is ook deze Vorstenkerk met fresco’s versierd.

Strategisch klooster

Een tweede bezienswaardige grottenstad is Vardzia, gelegen in het zuiden van Georgië, in de streek vlakbij de grens met Turkije. Net als Uplistsikhe ligt ook Vardzia op een strategische plaats in een bergachtig landschap aan de Mtkvari-rivier. Het uitzicht vanaf Vardzia is door het vele groen en de bergen rondom nog mooier dan dat in Uplistsikhe.

De kronkelige weg ernaar toe, vanaf de stad Akhaltsikhe, is al bijzonder mooi en wordt alleen nog maar fraaier als ineens aan de andere kant van de rivier, hoog in de rotsen, Vardzia te zien is.

Uitzicht op het grottencompletx van Vardzia. (foto: Wikimedia)
Uitzicht op het grottencompletx van Vardzia. (foto: Wikimedia)

Vardzia is eigenlijk geen echte stad, maar een uitgebreid kloostercomplex. Halverwege de 12e eeuw is begonnen met het uithakken van de eerste grotten om plaats te bieden aan Georgisch-orthodoxe monniken. Tijdens de heerschappij van koningin Tamar werd de belangrijkste grottenkerk voltooid: de Kerk van de Ontslapenis.

Deze kerk is uitgehouwen in de rotsen en met bakstenen verstevigd en is zo’n 9 meter hoog. Binnenin de kerk vertellen fresco’s het verhaal van Jezus’ leven en worden koningin Tamar en haar voorganger koning Giorgi III (r. 1156-1184) geëerd. Op het moment dat ik Vardzia bezocht, was de kerk helaas niet toegankelijk.

De fresco’s in het voorportaal van de kerk zijn gelukkig ook erg mooi en maken veel goed. Zo is er een afbeelding van het Laatste Oordeel en zijn er scènes uit het leven van Sint Stephanus te zien.

Een detail uit een fresco in het voorportaal (rechts) van het grottenklooster van Vardzia. (foto's Wikimedia)
Een detail uit een fresco in het voorportaal (rechts) van het grottenklooster van Vardzia. (foto’s Wikimedia)

Volle baard

Het leuke aan Vardzia is dat er sinds enige jaren weer monniken wonen. Zij huizen in een met een soort tuinhek afgeschermd deel van het complex en leven daar het hele jaar door. Ze hebben wel elektriciteit, maar zijn voor hun watervoorziening afhankelijk van een put waar ze met emmers water uit halen.

De mannen gaan gekleed in lange zwarte gewaden en dragen een volle baard. Indrukwekkend om te zien dat mensen ervoor kiezen om op deze manier invulling aan hun leven te geven.

Georgië voelt als het oudste land dat ik ooit bezocht heb. De geschiedenis lijkt er ononderbroken te zijn en dat komt vooral door de overal aanwezige uitingen van het Georgisch-orthodoxe geloof. Vardzia en Uplistsikhe zijn twee plaatsen zoals je die niet snel zult aantreffen in West-Europa en zijn bovendien nog onaangetast door het toerisme. Of dat lang zo zal blijven is maar de vraag, want Georgië heeft genoeg cultuurhistorisch erfgoed om uit te groeien tot een zeer gewilde bestemming.

De monniken die in het klooster van Vardzia leven luiden deze klok iedere ochtend. (foto: Wikimedia)
De monniken die in het klooster van Vardzia leven luiden deze klok iedere ochtend. (foto: Wikimedia)

Verder lezen en kijken

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Gerrit Jan Weikamp, eindredactie: Djamila Zon, beeldredactie: Jos Groenendaal, foto’s: Gerrit Jan Weikamp en Gijs Theunissen

Leestips