Fietsen langs de Fossa Eugeniana

11.04.07.Fietsen langs Fossa Eugeniana

Betuwelijn, HSL-tracé, Noord-Zuidlijn. Allemaal grootschalige infrastructurele projecten waarvan het maar de vraag is of ze ooit gaan opleveren wat er aanvankelijk van verwacht werd. Dit soort hoofdpijndossiers is echter niet uniek voor onze tijd. We fietsen langs de Fossa Eugeniana.

Door Helm Horsten

Was het de laatste dag van de winter of de eerste dag van de lente? Op een grauwe dag in februari togen we naar Arcen in Limburg voor een fietstocht langs de Fossa Eugeniana. Dit kanaal moest de Maas bij Venlo met de Rijn bij Rheinberg verbinden, een traject van zo’n 50 kilometer. De Spanjaarden begonnen eraan in 1626, een paar jaar na het aflopen van het Twaalfjarig Bestand. In een later stadium zou ook een verbinding met de Schelde bij Antwerpen gerealiseerd moeten worden.

Doel was om alternatieve handelsroutes te creëren en daarmee steden als Amsterdam en Rotterdam in de Republiek economisch hard te treffen. Vele duizenden mensen werkten aan het kanaal. Regelmatig moest het werk worden stilgelegd als gevolg van Nederlandse aanvallen. Toen de Staatse troepen op 2 juni 1633 beide eindpunten van het kanaal in bezit kregen, betekende dat het eind van het project.

Hoewel het project nooit voltooid is, zijn er nog steeds sporen van te herkennen in het landschap. Een fietsroute van ongeveer 70 kilometer voert langs de restanten van het kanaal en van de schansen die het traject moesten verdedigen, ooit 24 in getal. Wij negeren het zuidelijke deel van de route en concentreren ons op het oostelijke stuk, richting Geldern.

11.04.07.Fietsen langs Fossa Eugeniana - kaart
Kaart uit 1645 van de route die de Fossa Eugeniana volgde. (foto: Wikimedia)

Vernoemd

De Zuidnederlandse landvoogdes Isabella, de weduwe van aartshertog Albrecht, gaf opdracht tot het project. Hoewel het kanaal officieel Fossa Sancta Maria heette, is het vooral bekend geworden onder de naam Fossa Eugeniana, vernoemd naar de populaire landvoogdes die voluit Isabella Clara Eugenia heette. Zij kwam in 1627 zelf ook poolshoogte nemen bij de werkzaamheden.

Startpunt Maas

Stevige bewolking. We starten in Arcen bij de Maas en zetten koers naar de Duitse grens. Daar gaan we het bos in en komen we op een stuk onverharde weg. Het eerste plaatsje dat we in Duitsland aandoen is Walbeck, een aspergedorp met Duitslands oudste nog functioneerde windmolen, de Steprather Mühle uit de 15e eeuw. Naast de molen kan het brood van het meel uit de molen worden geproefd.

Verscholen schansen

Na Walbeck vervolgen we onze weg richting Geldern. Vooralsnog weinig van de Fossa Eugeniana te zien. De volgende stop is Slot Haag in Veert, een middeleeuwse burcht waar tegenwoordig de lokale golfclub resideert. Een plek waar ooit hoog bezoek als koning Frederik de Grote en tsaar Alexander I te gast waren. Keizer Napoleon verbleef hier in 1804 om te onderzoeken of hij het Fossa Eugeniana-project nieuw leven zou kunnen inblazen. Hij zag er vanaf.

Na de lange winter laat een eerste waterig zonnetje zich zien. Vanaf Geldern, ooit hoofdplaats van het hertogdom Gelre en daarmee naamgever van de Nederlandse provincie Gelderland, gaat de route nog iets verder in oostelijke richting alvorens naar het zuiden af te buigen en weer terug te gaan richting Geldern. De Rijn bij Rheinberg zien we dus niet. Wel de Fossa, al moet je je wel te voet een weg tussen de bomen en struiken banen om er te komen. Door de overvloedige regenval van de vorige dagen stroomt er zelfs wat water in. Een heuvel in het verder redelijk vlakke landschap verraadt de plaats waar ooit een schans is aangelegd. De omgeving wordt hier verder bepaald door grindafgravingen.

11.04.07.Fietsen langs Fossa Eugeniana - stroompje

Een echte stroom

We naderen de zuidkant van Geldern. Hier is de bedding van de Fossa gebruikt voor een gedeelte van het Nierskanaal. We fietsen verder door het boerenland in de richting van het dorpje Pont. Af en toe vallen er nu wat druppels. Wanneer we in de buurt de Nederlandse grens komen, is de schemering ingevallen. We fietsen een eind langs de Fossa. Het is hier echt een duidelijk te ontwaren stroom. In de stromende regen komen we in Arcen aan. Hier ligt Fort Hazepoot, een dubbelfort met water ertussen. Het is inmiddels helemaal donker. Dus maar een hapje eten in een eetcafé waar de carnavalsmuziek door de zaal galmt. Toch een beetje lente.

Route

Het traject van de Fossa Eugeniana-fietsroute is redelijk vlak. Het grootste deel van het traject is goed te berijden, maar een deel is onverhard. Bij slecht weer dus goed uitkijken. Ook al is de route tamelijk goed aangegeven, toch is het raadzaam een goede kaart van de omgeving mee te nemen, ondermeer vanwege een aantal wegopbrekingen. De fietsroute is behoorlijk afwisselend: bos, boerenland en diverse kernen. Er zijn voldoende horecagelegenheden onderweg.

Verder lezen en kijken:

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Helm Horsten, foto’s Helm Horsten en Wikimedia

Leestips