Het anagram: onmisbaar hulpmiddel voor Galilei

Foto: tekening door Galileo Galilei van de verschillende fasen van de maan

Een anagram is voor ons vooral een woordspelletje. Het dient over het algemeen niet tot meer dan vermaak, maar voor Galileo Galilei (1564-1642) waren anagrammen onderdeel van zijn werk.

Door Stieneke Ritzema

Voordat in de tweede helft van de zeventiende eeuw de eerste wetenschappelijke tijdschriften werden opgericht, kwam het weleens voor dat twee onderzoekers beweerden dezelfde ontdekking gedaan te hebben. Om dat soort discussies te voorkomen, werd een ontdekking soms eerst in de vorm van een anagram verspreid om daarna in een publicatie verder toegelicht te worden. Doordat het anagram al bekend was, kon de onderzoeker aantonen dat hij de ontdekking gedaan had en wanneer hij die gedaan had. Maar door de ontdekking eerst als anagram te verspreiden, voorkwam hij dat anderen met de primeur aan de haal zouden gaan terwijl hij aan publicatie werkte.

Galileo Galilei paste deze tactiek in 1610 toe toen hij een ontdekking over de planeet Saturnus deed. Naast de planeet had hij nog twee vormen gezien, één links en één rechts. Hij construeerde het anagram ‘smaismrmilmepoetaleumibunenugttauiras’ dat opgelost kan worden als ‘Altissimum planetam tergeminum observavi’ oftewel: ik heb de verste planeet in drievoudige vorm gezien. Later bleek Galilei de ring van Saturnus te hebben gezien.

Foto: tekening door Galileo Galilei van de verschillende fasen van de maan

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Stieneke Ritzema, foto: Wikimedia

 

Leestips